Tính chất côn đồ được định nghĩa trong từ điển Tiếng Việt là kẻ lưu manh hay gây sự đánh nhau. Về khoa học pháp lý, yếu tố côn đồ được sử dụng là một trong những tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự hoặc tình tiết định khung tội phạm. Vậy trong các văn bản quy phạm pháp luật hiện nay, thế nào được gọi là “côn đồ” trong vụ án hình sự?  

Định nghĩa hành vi côn đồ trong hình sự
Thế nào được gọi là hành vi côn đồ trong VAHS

Định nghĩa “côn đồ”

Theo Bộ luật hình sự hiện nay đang tồn tại khái niệm “Có tính chất côn đồ” với 2 mức độ khác nhau. Mức độ thứ nhất được hiểu là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự được quy định tại điểm d, khoản 1, Điều 52 Bộ luật hình sự 2015 “Phạm tội có tính chất côn đồ”. Mức độ thứ hai được hiểu là tình tiết định khung tội phạm tại điểm n khoản 1 Điều 123 Bộ luật hình sự 2015 về Tội giết người và điểm m khoản 1 Điều 134 Bộ luật hình sự 2015 về Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác.

Theo Công văn số 38/NCPL ngày 6/01/1976 và tại Hội nghị tổng kết công tác ngành năm 1995 giải thích về tình tiết “có tính chất côn đồ” như sau: Khái niệm côn đồ được hiểu là hành động của những tên coi thường pháp luật, luôn luôn phá rối trật tự trị an, sẵn sàng dùng vũ lực và thích (hay) dùng vũ lực để uy hiếp người khác phải khuất phục mình, vô cớ hoặc chỉ vì một duyên cớ nhỏ nhặt là đâm chém, thậm chí giết người. Hành động của chúng thường là xâm phạm sức khoẻ, tính mạng, danh dự người khác, gây gổ, hành hung người khác một cách vô cớ hoặc vì một duyên cớ nhỏ nhặt…

Theo Án lệ số 17/2018/AL thì yếu tố được đánh giá là có tính chất “côn đồ” là chỉ vì mâu thuẫn nhỏ nhặt trong sinh hoạt với nhau mà tội phạm đã dùng mã tấu chém nhiều nhát vào những vùng trọng yếu trên cơ thể của nạn nhân.

Đặc điểm của hành vi được coi là “”côn đồ”

Thứ nhất, về tính chất mức độ nguy hiểm của yếu tố “côn đồ” được xem xét trong các trường hợp xâm phạm sức khỏe, tính mạng, danh dự người khác, đặc biệt là cố ý gây thương tích và giết người. Theo đó, tính chất “côn đồ” được thể hiện chủ yếu nhất là trong hành vi người thực hiện tội phạm sẵn sàng dùng vũ lực và thích (hay) dùng vũ lực, cố ý dùng các phương tiện, vũ khí sắt, nhọn, nguy hiểm và có tính sát thương cao như mã tấu, dao phay, kiếm, súng,… tác động mạnh như đâm, chém, bắn,… vào các vùng trọng yếu của cơ thể như đầu, ngực, lưng, bụng,…. Nhờ vậy, khả năng gây thương tích cho nạn nhân cao hơn và nguy hiểm hơn nhiều so với các hành vi thông thường và hậu quả dẫn đến chết người là không thể tránh khỏi. Bằng các phương thức thực hiện tội phạm này, người phạm tội nhanh chóng và dễ dàng đạt được mục đích của mình trong sự ghê rợn của nạn nhân cũng như mọi người xung quanh.

Quy định pháp luật hình sự về hành vi côn đồ
Đặc điểm của hành vi được coi là côn đồ

Thứ hai, đối tượng thực hiện hành vi có tính chất “côn đồ” thường là những người coi thường pháp luật, thường xuyên phá rối trật tự trị an. Thực tiễn cho thấy, hầu hết các đối tượng này là những người trình độ thấp, ít học, thất nghiệp, ăn chơi lêu lỏng và là thành phần của nhiều tệ nạn xã hội khác. Do đó, những đối tượng này có trình độ và ý thức pháp luật kém, thường có nhân thân xấu, đã có tiền án, tiền sự. Một trong những hành vi phổ biến hiện nay là thích gây sự, hành hung người khác, gây rối trật tự công cộng và nền tảng của tính chất “côn đồ” cũng được hình thành từ những hành vi sai trái nhỏ này.

Thứ ba, nguyên nhân để thực hiện hành vi phạm tội được xác định có tính chất “côn đồ” hay không cũng là yếu tố cần được xem xét. Chỉ cần vì những nguyên nhân nhỏ nhặt, vô cớ hoặc vì những duyên cớ vô lí thì họ đã có thể thực hiện hành vi phạm tội. Những nguyên nhân này rất đơn giản và nhỏ nhặt như việc chỉ cần người khác có biểu hiện thái độ với đối tượng này, mà họ cho là vô lễ hay khinh thường họ thì hành vi hành hung đã có thể xảy ra. Hay những nguyên nhân khách quan vô lí khác như trả thù thay cho đàn anh, đàn em của họ. Hay thậm chí là tư tưởng chỉ cần thích là đánh.

Bên cạnh đó, một số yếu tố khách quan khác cũng thể hiện được tính chất “côn đồ”. Sự chuẩn bị, trang bị vũ khí, phương tiện thực hiện tội phạm như mã tấu, dao phay, kiếm,… thể hiện ý chí mong muốn tước đoạt sức khỏe, tính mạng của người khác một cách hung hãn, côn đồ. Động cơ và mục đích thực hiện tội phạm cũng rất vô lí, như là chỉ để dọa nạt, uy hiếp người khác, bắt người khác phải khuất phục mình,… hay nguy hiểm hơn là muốn tước đoạt tính mạng người khác. Hơn nữa, tương quan lực lượng trong những vụ án này thường rất chênh lệch, chủ yếu là đánh hội đồng 3 – 4 người cùng đánh 1 người. Ngoài ra, thời gian, địa điểm, không gian tội phạm được thực hiện cũng thể hiện yếu tố côn đồ trong vụ án hình sự.

Thực tế xét xử vụ án có tính chất “côn đồ”

Thứ nhất, Hội đồng xét xử phúc thẩm TAND tỉnh T đã áp dụng tình tiết định khung “có tính chất côn đồ” quy định tại điểm i, khoản 2 Điều 104 BLHS 1999 tuyên phạt bị cáo 24 tháng tù với nội dung: Chỉ vì một nguyên cớ nhỏ nhặt trong việc khơi thông hố ga giữa hai gia đình, M thấy ông B cãi nhau với bố đẻ mình đã lập tức xông vào dùng tay đẩy, đạp vợ ông B, khi ông B can ngăn đã dùng tay đấm vào mắt ông B là thể hiện bản tính côn đồ, hung hãn, coi thường tính mạng, sức khỏe của người khác.

Tòa án xét xử về hành vi côn đồ
Thực tế xét xử của Tòa án về hành vi côn đồ

Thứ hai, VKSND tỉnh T đã ban hành kháng nghị phúc thẩm đề nghị TAND tỉnh T xem xét lại vụ án vì: Cho rằng hành vi phạm tội của T cùng đồng bọn gây ra là nguy hiểm cho xã hội, chỉ vì một lời nói tục của người bị hại không trực tiếp xúc phạm đến ai mà các đối tượng  đã có hành vi dùng vũ lực tấn công đấm đá túi bụi người bị hại gây tổn hại 13% sức khỏe. Các đối tượng có nhân thân rất xấu, chỉ vì lý do nhỏ nhặt đã ngang nhiên đánh gây thương tích cho người khác giữa ban ngày tại khu vực đông dân cư, mặc dù đã có sự can ngăn nhưng vẫn cố tình thực hiện hành vi phạm tội một cách quyết liệt trong khi lực lượng hai bên không tương xứng và người bị hại không có bất kỳ hành động, lời nói nào chống đối. Hành vi đó thể hiện bản tính côn đồ hung hãn, bất chấp, coi thường pháp luật, coi thường tính mạng, sức khỏe người khác, gây mất trật tự trị an xã hội, gây hoang mang lo lắng, bất bình trong quần chúng nhân dân. Do vậy, bị cáo T cùng đồng phạm phải bị truy tố theo quy định tại khoản 2 Điều 104 BLHS với tình tiết định khung tăng nặng “Có tính chất côn đồ”. 

Trên đây là bài viết về khái niệm thế nào được gọi là “côn đồ” trong vụ án hình sự? Trường hợp quý khách còn bất kỳ thắc mắc nào hoặc đang vướng phải các tranh chấp như trên, hãy liên hệ trực tiếp với chúng tôi để được tư vấn miễn phí.