Hướng dẫn thủ tục từ chối nhận di sản thừa kế là nội dung nhiều người quan tâm khi không muốn nhận tài sản hoặc tránh rủi ro pháp lý. Việc từ chối chỉ có hiệu lực nếu đúng điều kiện, đúng hình thức và đúng thời điểm theo luật. Thực hiện sai có thể khiến văn bản bị vô hiệu hoặc phát sinh tranh chấp. Bài viết dưới đây của Chuyên tư vấn luật sẽ hướng dẫn cụ thể và cập nhật quy định mới nhất.
Mục Lục
- Điều kiện từ chối nhận di sản thừa kế
- Công chứng, chứng thực văn bản từ chối nhận di sản
- Hồ sơ yêu cầu công chứng từ chối nhận di sản thừa kế
- Một số lưu ý pháp lý quan trọng khi từ chối nhận di sản
- Dịch vụ Luật sư hỗ trợ thủ tục từ chối nhận di sản
- Các câu hỏi liên quan đến thủ tục từ chối nhận di sản
- Tôi đang sống tại Hà Nội nhưng di sản thừa kế là đất đai tại TP.HCM, tôi có thể công chứng văn bản từ chối tại Hà Nội được không?
- Tại Ủy ban nhân dân cấp xã, ai là người có thẩm quyền ký chứng thực văn bản từ chối nhận di sản?
- Tôi muốn nhận phần nhà ở nhưng từ chối trách nhiệm trả nợ của người để lại di sản thì có được không?
- Nếu tôi đã lỡ ký vào văn bản thỏa thuận phân chia di sản tại phòng công chứng rồi thì giờ có làm thủ tục từ chối được nữa không?
- Phần di sản mà tôi từ chối nhận sẽ được chuyển cho con tôi (cháu của người để lại di sản) hay bị Nhà nước thu hồi?
- Kết luận
Điều kiện từ chối nhận di sản thừa kế
Căn cứ Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 thì việc từ chối nhận di sản thừa kế phải đảm bảo:
- Về chủ thể: Người thừa kế theo pháp luật hoặc theo di chúc.
- Về hình thức: Việc từ chối phải lập văn bản. Văn bản từ chối phải gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết.
- Về thời điểm từ chối: Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.
- Việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.
Việc từ chối nhận di sản phải đảm bảo đáp ứng đủ các điều kiện nêu trên.
>>> Bài viết tham khảo: Đã từ chối nhận di sản thừa kế có được thay đổi không?
Công chứng, chứng thực văn bản từ chối nhận di sản
Mặc dù pháp luật không bắt buộc thực hiện công chứng, chứng thực văn bản từ chối nhận di sản, tuy nhiên khuyến nghị khách hàng thực hiện thủ tục này để đảm bảo tính pháp lý, đặc biệt là từ chối di sản là quyền sử dụng đất hoặc tài sản có đăng ký khác. Vì vậy, người từ chối nhận di sản có thể xem xét lựa chọn công chứng hoặc chứng thực.
Thẩm quyền công chứng
Căn cứ Điều 44 và Điều 60 Luật Công chứng 2024 thì người từ chối nhận di sản có quyền yêu cầu công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng mà không bị giới hạn về vị trí địa lý, ngay cả đối với di sản là bất động sản. Theo đó, người tư chối nhận di sản có quyền liên hệ Phòng công chứng hoặc Văn phòng công chứng để thực hiện thủ tục này.
Thẩm quyền chứng thực
Ngoài hình thức công chứng, người từ chối nhận di sản có thể lựa chọn thủ tục chứng thực chữ ký trên văn bản từ chối nhận di sản tại Ủy ban nhân dân cấp xã. Căn cứ Điều 5 Nghị định 23/2015/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 2 Điều 1 Nghị định 280/2025/NĐ-CP, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền chứng thực văn bản từ chối nhận di sản.
Đây là kênh hành chính công hỗ trợ người dân tại cơ sở, đặc biệt tại các khu vực chưa có tổ chức hành nghề công chứng hoạt động.
Khi thực hiện thủ tục này, người có thẩm quyền chứng thực phải sử dụng đúng mẫu lời chứng pháp lý. Cụ thể, lời chứng chứng thực văn bản từ chối nhận di sản phải tuân theo Mẫu số 13 ban hành kèm theo Nghị định 280/2025/NĐ-CP.
Việc sử dụng sai mẫu lời chứng hoặc thực hiện không đúng trình tự chứng thực chữ ký có thể dẫn đến rủi ro văn bản bị từ chối chấp nhận khi làm thủ tục khai nhận di sản sau này. Người yêu cầu chứng thực chịu trách nhiệm hoàn toàn về nội dung của văn bản, người thực hiện chứng thực chịu trách nhiệm về tính xác thực của chữ ký và năng lực hành vi của người ký.
Hồ sơ yêu cầu công chứng từ chối nhận di sản thừa kế
Căn cứ Điều 60 Luật Công chứng 2024 thì hồ sơ yêu cầu công chứng văn bản từ chối nhận di sản bao gồm:
- Dự thảo nội dung văn bản từ chối nhận di sản (nếu có).
- Bản sao giấy tờ tùy thân của người yêu cầu công chứng, gồm: thẻ căn cước hoặc hộ chiếu hoặc giấy tờ khác để xác định nhân thân của người yêu cầu công chứng theo quy định của pháp luật;
- Bản sao giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản hoặc bản án, quyết định của Tòa án hoặc quyết định khác của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về việc xử lý tài sản hoặc giấy tờ thay thế được pháp luật quy định đối với tài sản mà pháp luật quy định phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng trong trường hợp giao dịch liên quan đến tài sản đó;
- Bản sao giấy tờ khác có liên quan đến giao dịch mà pháp luật quy định phải có.
- Giấy chứng tử hoặc giấy tờ khác theo quy định của pháp luật chứng minh người để lại di sản đã chết;
- Di chúc trong trường hợp thừa kế theo di chúc; giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người được hưởng di sản trong trường hợp thừa kế theo pháp luật và trường hợp người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Toàn bộ hồ sơ này người từ chối nhận di sản nộp cho tổ chức hành nghề công chứng để họ thực hiện đối chiếu và công chứng văn bản từ chối.
Một số lưu ý pháp lý quan trọng khi từ chối nhận di sản
Pháp luật dân sự tôn trọng quyền tự định đoạt của người thừa kế nhưng đồng thời đặt ra các giới hạn nghiêm ngặt nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên thứ ba. Việc nắm vững các quy định hạn chế sẽ giúp văn bản từ chối nhận di sản thừa kế của Quý khách hàng tránh bị Tòa án tuyên bố vô hiệu.
Quý khách hàng cần xem xét kỹ lưỡng bối cảnh và mục đích của việc từ chối trước khi tiến hành thủ tục pháp lý.
Việc từ chối có thể bị vô hiệu
Không phải mọi văn bản từ chối nhận di sản đều mặc nhiên có giá trị pháp lý. Trên thực tế, Tòa án có thể tuyên vô hiệu văn bản từ chối nếu việc từ chối thuộc một trong các trường hợp sau:
Thứ nhất, từ chối nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản. Trường hợp người thừa kế đang có nghĩa vụ trả nợ, cấp dưỡng, bồi thường thiệt hại mà lập văn bản từ chối nhận di sản để né tránh nghĩa vụ này thì việc từ chối bị xem là trái pháp luật và không được công nhận.
Thứ hai, từ chối sau khi đã nhận hoặc đã phân chia di sản. Nếu người thừa kế đã thực tế nhận tài sản, đã ký văn bản phân chia di sản hoặc đã hưởng lợi từ di sản thì việc lập văn bản từ chối sau đó không còn giá trị pháp lý.
Thứ ba, người từ chối không có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Trường hợp người chưa thành niên, người mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự tự ý lập văn bản từ chối mà không thông qua người đại diện hợp pháp thì văn bản có thể bị tuyên vô hiệu.
Thứ tư, việc lập văn bản từ chối không bảo đảm sự tự nguyện. Nếu có căn cứ chứng minh người thừa kế bị ép buộc, lừa dối hoặc nhầm lẫn khi lập văn bản từ chối nhận di sản thì văn bản đó có thể bị Tòa án hủy bỏ theo quy định của pháp luật dân sự.
Việc vô hiệu nêu trên do không đảm bảo quy định Điều 620 và Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015.
Không được từ chối nhận di sản có điều kiện
Pháp luật hiện hành không cho phép người thừa kế từ chối nhận di sản kèm theo điều kiện. Việc từ chối phải thể hiện ý chí rõ ràng, dứt khoát và áp dụng đối với toàn bộ phần di sản mà người đó được hưởng.
Do đó, các trường hợp sau không được pháp luật công nhận, như:
- Chỉ từ chối nhận một phần di sản, còn phần còn lại vẫn nhận;
- Từ chối với điều kiện yêu cầu người khác phải nhận thay hoặc phân chia theo ý chí riêng của người từ chối.
Nói cách khác, từ chối nhận di sản phải là từ chối toàn bộ, không ràng buộc điều kiện và không làm phát sinh yêu cầu đối với những người thừa kế khác.
>> Xem thêm: Có được nhận thừa kế sau khi bị lừa từ chối nhận.
Sau khi từ chối, phần di sản sẽ được chia lại cho những người thừa kế khách theo thứ tự kế tiếp hoặc theo di chúc (nếu có)
Khi việc từ chối nhận di sản được thực hiện hợp pháp, đúng thời điểm và đúng hình thức, sẽ phát sinh các hậu quả pháp lý sau:
- Phần di sản mà người đó từ chối sẽ được chia lại cho những người thừa kế khác theo hàng thừa kế kế tiếp theo quy định của Bộ luật Dân sự;
- Trường hợp người để lại di sản có di chúc thì việc phân chia di sản được thực hiện theo nội dung di chúc, trừ phần di chúc vô hiệu hoặc trái quy định pháp luật.
Người đã từ chối hợp pháp không còn quyền và nghĩa vụ liên quan đến phần di sản đó, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Nếu đã nhận di sản rồi thì không được từ chối nữa
Người thừa kế không còn quyền từ chối nhận di sản nếu đã thực hiện một trong các hành vi sau:
- Đã nhận tài sản trên thực tế;
- Đã ký văn bản thỏa thuận phân chia hoặc khai nhận di sản;
- Đã được đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng đối với di sản.
Trong các trường hợp này, pháp luật xem người thừa kế đã xác lập quyền đối với di sản, nên việc từ chối sau đó không được chấp nhận và không làm thay đổi hậu quả pháp lý đã phát sinh.
Dịch vụ Luật sư hỗ trợ thủ tục từ chối nhận di sản
Luật sư tham gia hỗ trợ giúp Quý khách hạn chế rủi ro pháp lý và thực hiện thủ tục từ chối nhận di sản đúng luật, nhanh chóng, hiệu quả. Chuyên tư vấn luật cung cấp dịch vụ trọn gói trong lĩnh vực thừa kế, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng. Nội dung công việc gồm:
- Tư vấn điều kiện, trình tự, thủ tục từ chối nhận di sản và đánh giá rủi ro liên quan đến nghĩa vụ tài sản;
- Rà soát tính pháp lý của hồ sơ, giấy tờ về di sản và nhân thân người thừa kế;
- Soạn thảo văn bản từ chối nhận di sản đúng quy định của Bộ luật Dân sự và Luật Công chứng;
- Hỗ trợ hoặc đại diện làm việc với tổ chức công chứng, UBND cấp xã để công chứng, chứng thực;
- Thực hiện việc thông báo văn bản từ chối đến người quản lý di sản và các đồng thừa kế;
Tư vấn, hỗ trợ giải quyết tranh chấp liên quan đến hiệu lực văn bản từ chối tại Tòa án có thẩm quyền. - Hỗ trợ thực hiện thủ tục phân chia di sản thừa kế.
- Tư vấn Chia thừa kế nhà đất khi có tranh chấp.
- Đại điện thực hiện thủ tục đăng ký quyền tài sản sau khi nhận thừa kế.
Các câu hỏi liên quan đến thủ tục từ chối nhận di sản
Tôi đang sống tại Hà Nội nhưng di sản thừa kế là đất đai tại TP.HCM, tôi có thể công chứng văn bản từ chối tại Hà Nội được không?
Căn cứ Khoản 1 Điều 60 Luật Công chứng 2024, người thừa kế được quyền lựa chọn bất kỳ tổ chức hành nghề công chứng nào trên phạm vi toàn quốc để thực hiện thủ tục mà không phụ thuộc vào nơi có bất động sản. Do đó, Quý khách hoàn toàn có thể công chứng văn bản từ chối tại Hà Nội để tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại.
Tại Ủy ban nhân dân cấp xã, ai là người có thẩm quyền ký chứng thực văn bản từ chối nhận di sản?
Căn cứ Điều 5 Nghị định 23/2015/NĐ-CP được sửa đổi bởi Khoản 2 Điều 1 Nghị định 280/2025/NĐ-CP, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã là người có thẩm quyền và trách nhiệm chứng thực văn bản này. Khi thực hiện, người có thẩm quyền bắt buộc phải sử dụng đúng Mẫu lời chứng số 13 ban hành kèm theo Nghị định 280/2025/NĐ-CP để đảm bảo giá trị pháp lý.
Tôi muốn nhận phần nhà ở nhưng từ chối trách nhiệm trả nợ của người để lại di sản thì có được không?
Không được, vì theo hoản 1 Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015, quyền thừa kế bao gồm cả quyền hưởng tài sản và trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ nên không được phép từ chối có điều kiện (nhận tài sản, bỏ nợ). Đồng thời, khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 cũng quy định văn bản từ chối sẽ bị vô hiệu nếu việc từ chối nhằm mục đích trốn tránh nghĩa vụ tài sản đối với người khác.
Nếu tôi đã lỡ ký vào văn bản thỏa thuận phân chia di sản tại phòng công chứng rồi thì giờ có làm thủ tục từ chối được nữa không?
Căn cứ khoản 3 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, việc từ chối nhận di sản phải được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản. Do Quý khách đã ký văn bản phân chia di sản (tức là đã chấp nhận di sản), quyền từ chối đã chấm dứt và không còn giá trị pháp lý để thực hiện lại.
Trường hợp này nếu quý khách muốn để lại phần thừa kế của mình cho người thừa kế khác thì có thể thực hiện thủ tục tặng cho hoặc chuyển nhượng theo quy định.
Phần di sản mà tôi từ chối nhận sẽ được chuyển cho con tôi (cháu của người để lại di sản) hay bị Nhà nước thu hồi?
Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, phần di sản từ chối sẽ được chia đều cho những người thừa kế khác cùng hàng chứ không đương nhiên thuộc về Nhà nước, và con của người từ chối cũng không được hưởng thừa kế thế vị đối với phần này. Chỉ khi hàng thừa kế hiện tại không còn ai nhận thì di sản mới được chuyển xuống hàng thừa kế kế tiếp.
Kết luận
Thủ tục từ chối nhận di sản thừa kế đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt về hình thức văn bản và thời hạn thực hiện theo quy định pháp luật hiện hành. Việc thực hiện đúng quy trình giúp Quý khách hàng tránh khỏi các nghĩa vụ tài sản không mong muốn và đảm bảo an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự tiếp theo. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo văn bản chuẩn xác hoặc tư vấn chi tiết về hồ sơ, Quý khách hãy liên hệ ngay Chuyên tư vấn luật qua Hotline 1900636387 để được đội ngũ Luật sư giải đáp kịp thời.
