Căn cứ giành quyền nuôi con sau ly hôn theo luật mới nhất

Căn cứ giành quyền nuôi con khi ly hôn là vấn đề được rất nhiều cha mẹ quan tâm khi phát sinh tranh chấp về người trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng con sau khi hôn nhân chấm dứt. Tòa án không chỉ xem xét điều kiện kinh tế mà đánh giá toàn diện môi trường sống, sự gắn bó, điều kiện chăm sóc và lợi ích toàn diện của con. Vì vậy, việc chuẩn bị đúng quy định pháp luật và đầy đủ chứng cứ là yếu tố quyết định để tăng khả năng được giao nuôi con. Bài viết dưới đây của Chuyên tư vấn luật sẽ làm rõ các căn cứ quan trọng và hướng dẫn cách áp dụng vào từng trường hợp cụ thể.

Người trực tiếp nuôi con vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ và vi phạm pháp luật

Trường hợp người đang trực tiếp nuôi con có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ của cha mẹ hoặc vi phạm pháp luật là căn cứ chính để tòa án xem xét thay đổi quyền nuôi con. 

Các hành vi được xem là vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ và vi phạm pháp luật bao gồm:

• Bạo lực gia đình, lạm dụng trẻ em: đánh đập, chửi mắng, bỏ mặc, ép lao động nặng nhọc, xâm hại tình dục.
• Nghiện ngập hoặc tệ nạn xã hội: nghiện ma túy, lạm dụng rượu bia, cờ bạc, mại dâm, tham gia hành vi vi phạm pháp luật.
• Cản trở quyền thăm nom: không cho bên kia thăm con, cố ý di chuyển nơi ở không thông báo, đe dọa trẻ nếu gặp cha/mẹ không trực tiếp nuôi.
• Không trực tiếp chăm sóc con: giao con cho người khác trông nom thường xuyên mà không có lý do chính đáng, bỏ mặc trách nhiệm nuôi dưỡng.

Cơ sở pháp lý: Căn cứ Luật Phòng chống bạo lực gia đình 2022.

Những bằng chứng về bạo lực gia đình, lạm dụng, nghiện ngập hay các hành vi gây nguy hiểm khác đối với trẻ,… là căn cứ quan trọng để cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ khẩn cấp, hạn chế quyền thăm nom hoặc thay đổi người trực tiếp nuôi con. 

Người nuôi con không đủ điều kiện trực tiếp nuôi con

Điều kiện để được trực tiếp nuôi con sau ly hôn được quy định tại Điều 81-86 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 bao gồm điều kiện vật chất, tinh thần và khả năng chăm sóc. Tòa án sẽ đánh giá toàn diện các yếu tố này để quyết định người nào phù hợp nhất với lợi ích của trẻ. 

Việc không đáp ứng đủ các điều kiện này là căn cứ để thay đổi quyền nuôi con theo điểm b khoản 2 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, đảm bảo trẻ được sống trong môi trường tốt nhất cho sự phát triển.

Điều kiện vật chất

Để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho trẻ, người được xem xét giành quyền nuôi con cần đáp ứng các điều kiện vật chất cơ bản sau:

• Thu nhập ổn định: Người nuôi con phải có nguồn thu nhập đều đặn, bền vững từ công việc hoặc các hoạt động kinh tế hợp pháp, đảm bảo khả năng chi trả các nhu cầu thiết yếu của con.
• Khả năng tài chính chăm sóc con: Bao gồm việc đảm bảo chi phí ăn uống, trang phục, học tập, khám chữa bệnh và các nhu cầu phát triển khác của trẻ. Thu nhập phải đủ để đáp ứng đầy đủ các nhu cầu này mà không gây áp lực tài chính quá lớn cho gia đình.
• Điều kiện chỗ ở ổn định: Nơi sinh sống phải đảm bảo an toàn, sạch sẽ và phù hợp với lứa tuổi của trẻ. 
• Môi trường sinh hoạt an toàn và lành mạnh: Bao gồm các yếu tố như không có bạo lực, tệ nạn, ma túy hay các yếu tố nguy cơ khác, đồng thời có không gian học tập, vui chơi và sinh hoạt phù hợp với nhu cầu phát triển của trẻ.

>> Xem thêm: Thu nhập bao nhiêu thì được quyền nuôi con?

Điều kiện tinh thần và giáo dục

Trong việc xác định ai là người phù hợp để trực tiếp nuôi con, Tòa án đánh giá toàn diện về khả năng chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục về mặt tinh thần của mỗi bên. Cụ thể:

• Thời gian chăm sóc và giáo dục con: Ai có nhiều thời gian gần gũi, gắn bó với con hơn sẽ được xem xét ưu tiên. Thời gian này thể hiện khả năng đáp ứng nhu cầu tâm lý, kèm cặp học tập và hỗ trợ phát triển toàn diện của trẻ.
• Tình cảm và sự gắn bó của con với cha/mẹ: Mức độ quan tâm, yêu thương và mối quan hệ tình cảm giữa trẻ với mỗi bên sẽ được đánh giá để xác định môi trường nuôi dưỡng tốt nhất.
• Trình độ học vấn, đạo đức và nhân cách của cha/mẹ: Người trực tiếp nuôi con cần có nền tảng kiến thức và lối sống lành mạnh, có khả năng giáo dục con về đạo đức, kỹ năng sống và chuẩn mực xã hội.
• Ảnh hưởng của môi trường sống, gia đình và người thân: Bao gồm sự hỗ trợ từ ông bà, họ hàng, bạn bè và môi trường xã hội xung quanh, giúp trẻ phát triển trong môi trường an toàn, lành mạnh.

Sức khỏe và khả năng chăm sóc

Tòa án đánh giá sức khỏe thể chất và tinh thần của cha/mẹ để bảo đảm khả năng chăm sóc con ổn định, an toàn và lâu dài. 

Về thể chất, đương sự nên xuất trình giấy khám sức khỏe tổng quát tại bệnh viện uy tín, các xét nghiệm cơ bản và xác nhận không mắc bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Nếu có bệnh mãn tính (như tiểu đường, tăng huyết áp), cần giấy xác nhận bệnh được kiểm soát và không ảnh hưởng đến việc chăm sóc con. 

Về tinh thần, kết quả thăm khám chuyên khoa tâm thần giúp loại trừ các rối loạn nghiêm trọng có thể gây nguy hiểm cho trẻ. Những chứng cứ được liệt kê ở trên cùng với bằng chứng về khả năng chăm sóc thực tế (thời gian dành cho con, kế hoạch chăm sóc, hỗ trợ của gia đình) cho thấy bên yêu cầu có đủ điều kiện duy trì việc trông nom, nuôi dưỡng và giáo dục con một cách liên tục.

>> Xem thêm: Tranh chấp giành quyền nuôi con khi ly hôn

Ý chí nguyện vọng của trẻ sau 7 tuổi trong vụ án giành quyền nuôi con

Nguyện vọng của trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên là yếu tố bắt buộc mà Tòa án phải xem xét khi giành quyền nuôi con sau ly hôn. Căn cứ khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định xem xét nguyện vọng của con trong trường hợp này. Tuy nhiên, nguyện vọng của trẻ chỉ là một trong những yếu tố được cân nhắc, không phải là yếu tố quyết định duy nhất trong quyết định của tòa án.

Tòa án sẽ lắng nghe ý kiến của trẻ thông qua cuộc gặp riêng trong không gian phù hợp, tránh áp lực từ cha mẹ. Thẩm phán thường hỏi trẻ về mong muốn sống với ai, lý do lựa chọn và cảm nhận về việc chăm sóc của mỗi bên. Tuy nhiên, Tòa án cũng sẽ đánh giá xem nguyện vọng của trẻ có bị ảnh hưởng bởi sự dụ dỗ, ép buộc hay không. Việc tôn trọng nguyện vọng của trẻ phải đi đôi với bảo đảm lợi ích tốt nhất cho sự phát triển của trẻ.

Trường hợp trẻ thay đổi nguyện vọng, không muốn ở cùng người trực tiếp nuôi dưỡng hiện tại có thể là căn cứ để yêu cầu thay đổi người nuôi con theo quy định tại khoản 3 Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Điều này thường xảy ra khi trẻ lớn lên, có nhận thức tốt hơn về hoàn cảnh gia đình hoặc khi có sự thay đổi trong điều kiện chăm sóc của các bên. Người yêu cầu cần lưu ý rằng việc thay đổi nguyện vọng của trẻ phải có lý do chính đáng và phù hợp với lợi ích của trẻ.

Chứng cứ, tài liệu khuyến nghị cần chuẩn bị

Chứng minh tài chính là tài liệu quan trọng khi giành quyền nuôi con sau ly hôn. Người yêu cầu cần chuẩn bị hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê tài khoản ngân hàng. Các giấy tờ chứng minh như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy đăng ký xe, sổ tiết kiệm cũng cần được chuẩn bị đầy đủ.

Chứng minh điều kiện chỗ ở: bao gồm giấy tờ nhà đất gốc hoặc bản sao có chứng thực, hợp đồng thuê nhà, ảnh chụp thực tế nơi ở từ nhiều góc độ khác nhau. Người yêu cầu giành quyền nuôi con nên chụp ảnh phòng ngủ của con, khu vực học tập và không gian sinh hoạt chung để chứng minh môi trường sống phù hợp. 

Nhóm tài liệu chứng minh khả năng chăm sóc con: Giấy khai sinh của con, hồ sơ y tế từ khi sinh đến hiện tại, học bạ, bằng khen, giấy chứng nhận tham gia các hoạt động ngoại khóa đều quan trọng. Biên lai học phí, chi phí y tế, biên lai mua sắm đồ dùng cho con trong thời gian qua chứng minh sự quan tâm và đóng góp thực tế. Ảnh chụp cùng con trong các dịp quan trọng, video ghi lại các hoạt động hàng ngày cũng là bằng chứng hữu ích.

Chứng cứ bất lợi cho bên kia: biên bản của cơ quan công an về hành vi bạo lực gia đình, giấy chứng nhận thương tích do bạo lực gây ra, lời khai của nhân chứng có công chứng.

Lưu ý: Việc thu thập chứng cứ một cách hợp pháp, tránh vi phạm quyền riêng tư của người khác.

Dịch vụ tư vấn giành quyền nuôi con sau ly hôn

Luật sư chuyên ngành của Chuyên tư vấn luật sẽ thực hiện các công việc sau đây để hỗ trợ người yêu cầu giành quyền nuôi con sau ly hôn:

• Phân tích hồ sơ và đánh giá khả năng thành công: Xem xét toàn bộ hoàn cảnh gia đình, điều kiện của các bên và đưa ra dự báo kết quả.

• Tư vấn chiến lược pháp lý tối ưu: Xác định căn cứ pháp lý mạnh nhất, lập kế hoạch thu thập chứng cứ và chuẩn bị hồ sơ.
• Thu thập và hoàn thiện chứng cứ: Hướng dẫn thu thập tài liệu chứng minh điều kiện nuôi con, chứng cứ bất lợi của bên kia.
• Soạn thảo đơn khởi kiện và các tài liệu pháp lý: Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo đúng quy định của pháp luật tố tụng dân sự.
• Đại diện tại phiên tòa: Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ tại tất cả các phiên tòa.
• Tư vấn về thực hiện quyết định của Tòa án: Hướng dẫn thực hiện các nghĩa vụ và quyền lợi sau khi có quyết định cuối cùng.
• Hỗ trợ thủ tục thay đổi người nuôi con: Xử lý các trường hợp thay đổi hoàn cảnh sau quyết định của Tòa án.
• Tư vấn về quyền thăm nom và cấp dưỡng: Đảm bảo quyền lợi của con và nghĩa vụ của các bên được thực hiện đúng pháp luật.

Câu hỏi thường gặp khi giành quyền nuôi con sau ly hôn

Thời hạn yêu cầu thay đổi người nuôi con sau khi có quyết định của Tòa án là bao lâu?

Pháp luật không quy định thời hạn cụ thể cho việc yêu cầu thay đổi người nuôi con. Người yêu cầu có thể yêu cầu bất cứ lúc nào khi có căn cứ chứng minh người đang nuôi con không còn đủ điều kiện hoặc vi phạm nghĩa vụ. Tuy nhiên, cần có bằng chứng thuyết phục về sự thay đổi hoàn cảnh đáng kể so với lúc ra quyết định ban đầu.

Có thể thỏa thuận riêng về quyền nuôi con mà không cần qua Tòa án không?

Cha mẹ hoàn toàn có thể thỏa thuận về việc ai trực tiếp nuôi con, quyền thăm nom và nghĩa vụ cấp dưỡng. Thỏa thuận này cần được lập thành văn bản có công chứng để có hiệu lực pháp lý. Nếu sau này có tranh chấp, Tòa án vẫn sẽ xem xét lại dựa trên lợi ích tốt nhất của trẻ.

Ông bà có quyền yêu cầu nuôi cháu khi cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện không?

Theo khoản 4 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, khi cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện nuôi con, Tòa án sẽ giao con cho người giám hộ theo Bộ luật Dân sự. Ông bà nội/ngoại là những người được ưu tiên làm người giám hộ nếu có đủ điều kiện về sức khỏe, tài chính và khả năng chăm sóc trẻ.

Yếu tố nào quyết định việc giao con cho cha hay mẹ khi ly hôn?

Tòa án ưu tiên xem xét lợi ích tốt nhất của trẻ thông qua các yếu tố: điều kiện kinh tế, môi trường sống, thời gian chăm sóc, mối quan hệ tình cảm với trẻ, sức khỏe thể chất tinh thần, và nguyện vọng của trẻ từ 7 tuổi trở lên. Không có quy tắc cố định ưu tiên cha hay mẹ, trừ trường hợp trẻ dưới 36 tháng tuổi thường được giao cho mẹ theo khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Quyền thăm nom con được thực hiện như thế nào trong thực tế?

Quyền thăm nom thường được thực hiện theo thỏa thuận hoặc quyết định của Tòa án về thời gian, địa điểm cụ thể. Thông thường là cuối tuần, ngày lễ, kỳ nghỉ hè với thời gian từ vài giờ đến vài ngày. Người không trực tiếp nuôi con có thể đưa con đi chơi, về nhà mình hoặc gặp tại nơi trung tính. Việc thăm nom phải đảm bảo không ảnh hưởng đến việc học và sinh hoạt của trẻ.

Mức thu nhập tối thiểu nào được luật pháp quy định để một cá nhân đủ tư cách nuôi con?

Luật pháp Việt Nam không xác định một ngưỡng thu nhập cụ thể hay mức lương tối thiểu. Thay vào đó, Tòa án sẽ xem xét tính ổn định và sự hợp pháp của nguồn thu nhập, đảm bảo người nuôi con có năng lực tài chính sung túc để đáp ứng nhu cầu thiết yếu và phát triển toàn diện của trẻ tại địa phương cư trú.

Nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con được xác lập dựa trên các yếu tố nào?

Nghĩa vụ cấp dưỡng được quyết định dựa trên nhu cầu thực tế và thiết yếu của con cái (học tập, y tế, sinh hoạt) cùng với khả năng chi trả và thực trạng tài chính của người có nghĩa vụ cấp dưỡng.

Kết luận

Giành quyền nuôi con sau ly hôn đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt pháp lý và chứng cứ. Người yêu cầu cần nắm vững các căn cứ pháp lý, chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng minh và xây dựng chiến lược phù hợp để bảo vệ quyền lợi tốt nhất cho con em. Chuyên tư vấn luật với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm sẵn sàng đồng hành cùng người có yêu cầu trong toàn bộ quá trình này. Để được hỗ trợ pháp lý kịp thời và hiệu quả, vui lòng liên hệ Chúng tôi qua hotline: 1900636387.