Khởi kiện hành vi không hòa giải tranh chấp đất đai thế nào?

Khởi kiện hành vi không hòa giải tranh chấp đất đai là giải pháp áp dụng khi Uỷ ban nhân dân cấp xã không thực hiện đúng trách nhiệm hòa giải của mình. Trong tranh chấp đất đai, thủ tục hòa giải tại UBND xã là bước bắt buộc trước khi các bên có thể khởi kiện tại tòa án. Tuy nhiên, thực tế vẫn xảy ra trường hợp UBND xã không tổ chức hòa giải hoặc từ chối tiếp nhận yêu cầu hòa giải của người dân. Khi đó, người yêu cầu có quyền khởi kiện hành vi này. Nội dung dưới đây của Chuyên tư vấn luật sẽ phân tích rõ căn cứ pháp lý và trình tự thực hiện thủ tục này.

Nghĩa vụ hòa giải tranh chấp đất đai của UBND cấp xã

Điều 235 Luật Đất đai 2024 quy định tranh chấp đất đai phải được hòa giải tại UBND cấp xã trước khi yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Trường hợp tranh chấp đất đai không thực hiện thủ tục hòa giải này thì Tòa án có quyền trả đơn khởi kiện vì lý do chưa đủ điều kiện khởi kiện theo Điều 192 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ – HĐTP.

Vì vậy, nếu UBND cấp xã không thực hiện hoà giải tranh chấp đất đai theo yêu cầu hòa giải của người dân thì đã xâm phạm trực tiếp quyền khởi kiện, yêu cầu giải quyết tranh chấp của người dân. 

Khiếu nại hành vi hành vi không hòa giải tranh chấp đất đai 

Khi xảy ra hành vi từ chối hoặc không giải quyết yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai thì người dân có thể xem xét khiếu nại hành vi này trước khi khởi kiện vụ án hành chính. Mặc dù pháp luật không bắt buộc phải khiếu nại trước khi khởi kiện, nhưng đây là bước khuyến nghị nên thực hiện bởi thời gian giải quyết nhanh hơn.

Khi khiếu nại, người khiếu nại cần lưu ý:

• Thẩm quyền giải quyết: Chủ tịch UBND cấp xã nơi hành vi vi phạm được thực hiện. 
• Người bị khiếu nại: UBND xã. 
• Xác định đối tượng bị khiếu nại: Hành vi không giải quyết hoặc từ chối giải quyết yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai. 
• Thời hiệu khiếu nại: 90 ngày kể từ ngày biết được hành vi không giải quyết hoặc từ chối hòa giải tranh chấp đất đai. Thông thương xác định từ ngày hết thời hạn hòa giải tranh chấp mà UBND không thực hiện hòa giải. 

Việc khiếu nại thực hiện theo quy định Luật Khiếu nại 2011. Việc khiếu nại này sẽ tác động đến việc tiến hành hòa giải tranh chấp đất đai. Nếu việc giải quyết khiếu nại không thỏa đáng thì người dân vẫn có quyền khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính ra Tòa. 

Thẩm quyền giải quyết đơn kiện hành vi không hòa giải tranh chấp đất đai

Hành vi không hòa giải tranh chấp đất đai là hành vi hành chính. Căn cứ Điều 30 Luật Tố tụng Hành chính 2015 thì Tòa án có thẩm quyền giải quyết đối với việc khiếu kiện hành vi này. Đồng thời căn cứ Điều 31 Luật Tố tụng Hành chính 2015 sửa đổi, bổ sung 2025 thì khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan nhà nước cấp xã, người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước cấp xã đó thuộc phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của Tòa án nhân dân khu vực.

Đơn khởi kiện và tài liệu chứng cứ khuyến nghị cần chuẩn bị

Khi khởi kiện vụ án hành chính, người khởi kiện cần chuẩn bị Đơn khởi kiện và các tài liệu chứng cứ chứng minh yêu cầu khởi kiện. Người khởi kiện cần lưu ý đưa các yêu cầu khởi kiện phù hợp như:

• Xác định hành vi không tổ chức hòa giải tranh chấp đất đai của UBND xã là trái pháp luật.
• Buộc UBND xã phải tiến hành hòa giải tranh chấp đất đai theo quy định pháp luật.

Về đơn khởi kiện thì thực hiện theo mẫu Mẫu số 01-HC ban hành kèm theo Nghị quyết số 02/2017/NQ-HĐTP. Các tài liệu đính kèm nên chuẩn bị như:

• Căn cước công dân của người khởi kiện.
• Đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai đã nộp cho UBND xã.
• Chứng cứ chứng minh UBND xã đã nhận đơn nhưng không tổ chức hòa giải: Giấy tiếp nhận hồ sơ; Biên nhận hồ sơ; Phiếu nhận đơn của UBND xã; Vận đơn và giấy báo phát của bưu điện nếu gửi đơn qua đường bưu chính.
• Các tài liệu liên quan đến nguồn gốc và quá trình sử dụng đất đang tranh chấp.

Việc chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng cứ sẽ giúp tòa án có căn cứ xác định rõ hành vi hành chính của UBND xã và xem xét yêu cầu khởi kiện của người dân.

>> Xem thêm: Mẫu đơn khởi kiện vụ án hành chính

Trình tự giải quyết khiếu kiện hành vi không hòa giải tranh chấp đất đai

Sau khi người khởi kiện nộp đơn, vụ án hành chính sẽ được giải quyết theo các giai đoạn tố tụng theo quy định của pháp luật.

Thủ tục thụ lý

Sau khi nhận hồ sơ khởi kiện, Tòa án sẽ tiến hành xem xét theo quy định Điều 121 Luật Tố tụng Hành chính 2015. Nếu hồ sơ thuộc thẩm quyền giải quyết thì Tòa án thông báo cho người khởi kiện nộp tạm ứng án phí theo khoản 1 Điều 125 Luật Tố tụng Hành chính 2015.  Trường hợp người khởi kiện được miễn nộp tiền tạm ứng án phí hoặc không phải nộp tiền tạm ứng án phí thì thông báo cho người khởi kiện biết về việc thụ lý vụ án.

Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận được thông báo nộp tiền tạm ứng án phí, người khởi kiện phải nộp tiền tạm ứng án phí và nộp biên lai cho Tòa án. Thẩm phán thụ lý vụ án vào ngày người khởi kiện nộp biên lai thu tiền tạm ứng án phí. Việc thụ lý vụ án phải được ghi vào sổ thụ lý.

Giai đoạn sơ thẩm

Sau khi thụ lý, Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án tiến hành các thủ tục quy định tại Điều 131 Luật Tố tụng Hành chính 2015 :

• Lập hồ sơ vụ án.
• Yêu cầu đương sự nộp bổ sung tài liệu, chứng cứ, văn bản ghi ý kiến đối với yêu cầu của người khởi kiện cho Tòa án; yêu cầu người khởi kiện nộp bản sao tài liệu, chứng cứ để Tòa án gửi cho đương sự.
• Xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ theo quy định của Luật này.
• Quyết định việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời.
• Tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và đối thoại theo quy định của Luật này; trừ vụ án theo thủ tục rút gọn và vụ án khiếu kiện về danh sách cử tri.

Trong giai đoạn này, Thẩm phán ra một trong các quyết định sau đây:

• Đưa vụ án ra xét xử;
• Tạm đình chỉ việc giải quyết vụ án;
• Đình chỉ việc giải quyết vụ án.

Trường hợp vụ án được đưa ra xét xử thì việc mở phiên tòa phải thực hiện theo Điều 145 Luật Tố tụng Hành chính 2015. Cụ thể, trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày có quyết định đưa vụ án ra xét xử, Tòa án phải mở phiên tòa; trường hợp có lý do chính đáng thì thời hạn mở phiên tòa có thể kéo dài nhưng không quá 30 ngày.

>> Xem thêm: Vụ án hành chính nào không tiến hành đối thoại được 

Giai đoạn phúc thẩm

Đương sự hoặc người đại diện hợp pháp của đương sự có quyền kháng cáo bản án của Tòa án cấp sơ thẩm để yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm giải quyết lại theo thủ tục phúc thẩm. Việc kháng cáo phải đảm bảo thời hạn quy định tại Điều 206 Luật Tố tụng Hành chính 2015:

• 15 ngày kể từ ngày tuyên án (bao gồm trường hợp đương sự đã tham gia phiên tòa nhưng vắng mặt khi Tòa án tuyên án mà không có lý do chính đáng)
• 15 ngày kể từ ngày bản án được giao hoặc được niêm yết đối với đương sự không có mặt tại phiên tòa hoặc không có mặt khi tuyên án mà có lý do chính đáng. 

Người kháng cáo cần lưu ý các vấn đề sau:

• Đơn kháng cáo thực hiện theo mẫu số 24-HC ban hành kèm theo Nghị quyết 02/2017/NQ-HĐTP
• Nộp đơn kháng cáo và hồ sơ kháng cáo đến Tòa án cấp sơ thẩm. 
• Nộp tạm ứng án phí phúc thẩm theo quy định.
• Xác định cụ thể yêu cầu kháng cáo. Yêu cầu kháng cáo có thể là hủy toàn bộ bản án sơ thẩm hoặc một phần bản án sơ thẩm…

Chi tiết quy trình kháng cáo phúc thẩm vụ án hành chính vui lòng xem tại: Thủ tục kháng cáo bản án hành chính chưa có hiệu lực 

Luật sư hỗ trợ khởi kiện hành vi không hòa giải tranh chấp đất đai

Trên thực tế, việc khởi kiện hành vi hành chính trong lĩnh vực đất đai thường đòi hỏi người khởi kiện phải hiểu rõ quy định pháp luật và chuẩn bị hồ sơ chứng cứ đầy đủ. Vì vậy, việc sử dụng dịch vụ luật sư giúp quá trình giải quyết thực hiện đúng quy định và hiệu quả hơn. Phạm vi dịch vụ công việc như:

• Tư vấn quy định pháp luật về hòa giải tranh chấp đất đai và điều kiện khởi kiện vụ án hành chính.
• Đánh giá tính hợp pháp của hành vi không tổ chức hòa giải của UBND xã.
• Tư vấn phương án khiếu nại hành chính trước khi khởi kiện (nếu cần thiết).
• Soạn thảo đơn khiếu nại, đơn khởi kiện vụ án hành chính và các văn bản khác trong quá trình khiếu kiện. 
• Thu thập và đánh giá tài liệu chứng cứ liên quan đến tranh chấp đất đai.
• Đại diện khách hàng làm việc với cơ quan hành chính và tòa án.
• Tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng tại phiên tòa.
• Hỗ trợ thu thập, rà soát và hệ thống tài liệu chứng cứ liên quan đến tranh chấp đất đai.
• Đại diện khách hàng làm việc với UBND xã và các cơ quan hành chính có liên quan.
• Tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng tại phiên đối thoại và phiên tòa.
• Hỗ trợ soạn thảo đơn kháng cáo nếu vụ án được giải quyết theo thủ tục phúc thẩm.

Câu hỏi liên quan 

Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn các vấn đề pháp lý thường phát sinh trong thực tế, dưới đây là một số câu hỏi thường gặp liên quan đến việc khởi kiện hành vi không hòa giải tranh chấp đất đai.

Hòa giải tranh chấp đất đai tại UBND xã có bắt buộc không?

Theo Điều 235 Luật Đất đai 2024, tranh chấp đất đai phải được hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã trước khi yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Đây là thủ tục bắt buộc đối với nhiều loại tranh chấp đất đai. Nếu chưa thực hiện thủ tục hòa giải mà đã khởi kiện ra Tòa án thì có thể bị trả lại đơn khởi kiện. Do đó, việc hòa giải tại UBND xã được xem là điều kiện khởi kiện trong nhiều vụ án tranh chấp đất đai.

Có bắt buộc phải khiếu nại trước khi khởi kiện hành vi không hòa giải tranh chấp đất đai không?

Pháp luật không bắt buộc phải thực hiện khiếu nại trước khi khởi kiện vụ án hành chính. Tuy nhiên, việc khiếu nại theo Luật Khiếu nại 2011 thường được khuyến nghị thực hiện trước. Điều này giúp tạo cơ hội để cơ quan hành chính tự khắc phục sai sót và có thể giải quyết vụ việc nhanh hơn so với việc khởi kiện.

Người dân cần khiếu nại đến cơ quan nào khi UBND xã không hòa giải tranh chấp đất đai?

Người dân có thể khiếu nại lần đầu đến Chủ tịch UBND xã – người đứng đầu cơ quan thực hiện hành vi hành chính. Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết hoặc quá thời hạn mà không được giải quyết thì có thể khiếu nại lần hai lên UBND cấp tỉnh.

Cơ sở pháp lý: Điều 17 và Điều 21 Luật Khiếu nại 2011 sửa đổi, bổ sung 2025. 

Tòa án nào có thẩm quyền giải quyết khiếu kiện hành vi không hòa giải tranh chấp đất đai?

Theo Điều 30 và Điều 31 Luật Tố tụng hành chính 2015 sửa đổi, bổ sung 2025 việc khiếu kiện hành vi hành chính của UBND xã thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực.

Thời hạn nộp tiền tạm ứng án phí sau khi nhận thông báo của Tòa án là bao lâu?

Theo khoản 1 Điều 125 Luật Tố tụng hành chính 2015, người khởi kiện phải nộp tiền tạm ứng án phí trong 10 ngày kể từ ngày nhận được thông báo của Tòa án. Sau khi nộp tiền, người khởi kiện phải nộp biên lai cho Tòa án để hoàn tất thủ tục thụ lý vụ án.

Kết luận 

Khởi kiện hành vi không hòa giải tranh chấp đất đai là quyền hợp pháp của người dân khi cơ quan hành chính không thực hiện nghĩa vụ hòa giải theo quy định của pháp luật. Việc hiểu rõ căn cứ pháp lý, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và thực hiện đúng trình tự tố tụng sẽ giúp bảo vệ hiệu quả quyền và lợi ích hợp pháp của người có yêu cầu. Nếu cần hỗ trợ pháp lý, bạn có thể liên hệ Chuyên tư vấn luật qua hotline 1900636387 để được luật sư hành chính hỗ trợ giải quyết vụ việc một cách nhanh chóng và đúng quy định pháp luật.