Khi nào hợp đồng bảo hiểm tài sản vô hiệu theo quy định?

Khi nào hợp đồng bảo hiểm tài sản vô hiệu theo quy định là vấn đề nhiều người quan tâm trong giao dịch bảo hiểm. Việc nắm rõ các quy định pháp luật hiện hành giúp Quý khách hàng bảo vệ quyền lợi và tránh những rủi ro pháp lý. Bài viết này Chuyên tư vấn luật sẽ phân tích chi tiết những trường hợp hợp đồng bảo hiểm tài sản vô hiệu.

Không có quyền lợi có thể được bảo hiểm tại thời điểm giao kết

Căn cứ khoản 2 Điều 16 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 quy định nguyên tắc quyền lợi có thể được bảo hiểm: bên mua bảo hiểm phải có quyền lợi có thể được bảo hiểm phù hợp với từng loại hợp đồng bảo hiểm.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 44 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, đối với hợp đồng bảo hiểm tài sản, bên mua bảo hiểm có quyền lợi có thể được bảo hiểm khi có quyền sở hữu; quyền khác đối với tài sản; quyền chiếm hữu, quyền sử dụng của người không phải là chủ sở hữu.

Từ đó xác định hợp đồng bảo hiểm vô hiệu trong trường hợp Bên mua bảo hiểm không có quyền lợi có thể được bảo hiểm tại thời điểm giao kết hợp đồng bảo hiểm.

Cơ sở pháp lý: điểm a Khoản 1 Điều 25 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022

Không có đối tượng bảo hiểm tại thời điểm giao kết

Căn cứ tại khoản 1 Điều 43 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 quy định đối tượng bảo hiểm của hợp đồng bảo hiểm tài sản là tài sản. Theo Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015, tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Tài sản bao gồm bất động sản và động sản. Bất động sản và động sản có thể là tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai.  

Trong bảo hiểm tài sản, “không có đối tượng bảo hiểm tại thời điểm giao kết hợp đồng” nghĩa là tại thời điểm hợp đồng được ký kết, tài sản được bảo hiểm không tồn tại trên thực tế.

Theo điểm b Khoản 1 Điều 25 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, nếu đối tượng bảo hiểm không tồn tại vào thời điểm hợp đồng được giao kết, hợp đồng đó sẽ bị vô hiệu. 

Bên mua biết sự kiện bảo hiểm đã xảy ra ngay lúc giao kết

Sự kiện bảo hiểm là sự kiện khách quan do các bên thỏa thuận hoặc pháp luật quy định mà khi sự kiện đó xảy ra thì doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô phải bồi thường, trả tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.

Trong hợp đồng bảo hiểm tài sản, nếu bên mua bảo hiểm biết sự kiện bảo hiểm đã xảy ra vào thời điểm hợp đồng được giao kết nhưng cố tình che giấu, cung cấp thông tin không đúng sự thật để giao kết thì  hợp đồng đó sẽ có thể bị vô hiệu.

Ví dụ:

Quý khách muốn bảo hiểm cho chiếc xe hơi của mình. Tuy nhiên, trước khi ký hợp đồng, biết rằng chiếc xe đã bị đâm đụng và ngập nước. Mặc dù vậy, vẫn cố tình ký hợp đồng bảo hiểm với mong muốn nhận được bảo hiểm bồi thường. Trong trường hợp này, hợp đồng bảo hiểm sẽ không có giá trị pháp lý, và sẽ không nhận được khoản bồi thường nào.

Quy định này nhằm ngăn chặn hành vi trục lợi bảo hiểm và đảm bảo tính công bằng, trung thực trong các giao dịch bảo hiểm.

Cơ sở pháp lý: điểm c Khoản 1 Điều 25, Khoản 27 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022

Mục đích/nội dung vi phạm điều cấm hoặc trái đạo đức xã hội

Căn cứ quy định điểm d khoản 1 Điều 25 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 Hợp đồng bảo hiểm vô hiệu khi mục đích, nội dung hợp đồng bảo hiểm vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội

Bên cạnh đó, theo Điều 123 Bộ luật Dân sự 2015 quy định giao dịch dân sự nói chung và hợp đồng bảo hiểm tài sản nói riêng có có mục đích, nội dung vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội thì vô hiệu.

Trong đó, điều cấm của luật là những quy định của luật không cho phép chủ thể thực hiện những hành vi nhất định. Đạo đức xã hội là những chuẩn mực ứng xử chung trong đời sống xã hội, được cộng đồng thừa nhận và tôn trọng.

Nguyên tắc này được quy định rõ ràng nhằm đảm bảo giao dịch bảo hiểm chỉ bảo vệ các lợi ích chính đáng và góp phần xây dựng xã hội lành mạnh.

Hợp đồng giả tạo

Hợp đồng bảo hiểm vô hiệu khi doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài và bên mua bảo hiểm giao kết hợp đồng bảo hiểm giả tạo.

Khi các bên xác lập giao dịch dân sự hay nói các khác là xác lập hợp đồng bảo hiểm tài sản một cách giả tạo nhằm che giấu một hợp đồng khác thì hợp đồng bảo hiểm tài sản giả tạo vô hiệu.

Cơ sở pháp lý: điểm đ khoản 1 Điều 25 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, Khoản 1 Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015.

Chủ thể không có năng lực hành vi đầy đủ (chưa thành niên, mất/hạn chế năng lực, khó khăn trong nhận thức…)

Hợp đồng bảo hiểm do người mua không nhận thức và làm chủ được hành vi khi giao kết thì sẽ bị vô hiệu theo quy định khoản 1 Điều 25 Luật Kinh doanh bất động sản 2022. Quy định này được dựa trên nội dung Điều 125 Bộ luật Dân sự 2015. 

Người không nhận thức và làm chủ được hành vi khi giao kết có thể đang trong tình trạng:

• Người chưa thành niên.
• Người mất năng lực hành vi dân sự.
• Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
• Hoặc người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự.

Nhầm lẫn, lừa dối, đe dọa/cưỡng ép khi giao kết

Căn cứ Điều 126 Bộ luật Dân sự 2015 và điểm g khoản 1 Điều 25 Luật Kinh doanh bất động sản 2022 thì hợp đồng bảo hiểm được giao kết có sự nhầm lẫn làm cho một bên hoặc các bên không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng. Tuy nhiên, trường hợp mục đích giao kết hợp đồng của các bên đã đạt được hoặc các bên có thể khắc phục ngay được sự nhầm lẫn làm cho mục đích của việc giao kết hợp đồng vẫn đạt được thì hợp đồng này vẫn phát sinh hiệu lực. 

Căn cứ Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015 và điểm h, i khoản 1 Điều 25 Luật Kinh doanh bất động sản 2022 thì hợp đồng bảo hiểm giao kết do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép sẽ vô hiệu. Trường hợp có ngoại lệ đối với hợp đồng bảo hiểm được giao kết do bị lừa đối nhưng thuộc trường hợp vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin theo Điều 22 Luật Kinh doanh bất động sản 2022 thì xem xét theo quy định hủy bỏ hợp đồng mà không theo hướng vô hiệu. 

Không tuân thủ hình thức bắt buộc

Căn cứ quy định tại Điều 18 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, hợp đồng bảo hiểm phải được lập thành văn bản. Bằng chứng giao kết hợp đồng bảo hiểm là hợp đồng, giấy chứng nhận bảo hiểm, đơn bảo hiểm hoặc hình thức khác theo quy định của pháp luật. 

Trường hợp hợp đồng không được lập theo đúng quy định nêu trên thì có thể bị vô hiệu theo điểm i khoản 1 Điều 18 Luật Kinh doanh bất động sản 2022. 

Căn cứ khoản 2 Điều 25 Luật Kinh doanh bất động sản 2022 khi hợp đồng vô hiệu các bên sẽ hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. 

Các trường hợp khác không tuân thủ điều kiện có hiệu lực của hợp đồng bảo hiểm tài sản

Ngoài các trường hợp cụ thể nêu trên, hợp đồng bảo hiểm tài sản có thể bị vô hiệu nếu không đủ điều kiện Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, để một giao dịch phát sinh hiệu lực cần đáp ứng đầy đủ các vấn đề: 

• Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với hợp đồng bảo hiểm được xác lập.
• Chủ thể tham gia hợp đồng bảo hiểm hoàn toàn tự nguyện.
• Mục đích và nội dung của hợp đồng bảo hiểm tài sản không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
• Đảm bảo hình thức luật định. 

>>Xem thêm: Quy định về bảo hiểm hàng hóa trong quá trình thực hiện hợp đồng mua bán quốc tế.

Khuyến nghị của luật sư về hiệu lực hợp đồng bảo hiểm

Dưới đây là một số khuyến nghị về hiệu lực của hợp đồng bảo hiểm tài sản:

• Đảm bảo quyền lợi có thể được bảo hiểm tại thời điểm ký hợp đồng (Insurable interest): Tại thời điểm ký kết hợp đồng, bên mua bảo hiểm phải có “quyền lợi có thể được bảo hiểm” đối với đối tượng bảo hiểm. Điều này có nghĩa là Quý khách phải có quyền sở hữu, quyền chiếm hữu, quyền sử dụng hoặc một quyền lợi hợp pháp khác đối với tài sản được bảo hiểm. Nếu không có quyền lợi này, hợp đồng có thể bị vô hiệu vì không đáp ứng được điều kiện cơ bản về đối tượng.
• Đối tượng bảo hiểm phải tồn tại và rủi ro chưa xảy ra: Hợp đồng bảo hiểm chỉ có hiệu lực khi đối tượng bảo hiểm tồn tại trên thực tế tại thời điểm ký kết. Nếu sự kiện bảo hiểm đã xảy ra trước đó và bên mua bảo hiểm biết rõ nhưng vẫn ký kết hợp đồng, hợp đồng đó có thể bị tuyên vô hiệu.
• Yêu cầu về hình thức của hợp đồng: hợp đồng bảo hiểm phải được lập thành văn bản. Văn bản này có thể là hợp đồng bảo hiểm, giấy chứng nhận bảo hiểm hoặc đơn bảo hiểm. Việc đảm bảo hợp đồng được lập hợp lệ, có đầy đủ chữ ký của các bên, không có dấu hiệu tẩy xóa, sẽ là bằng chứng pháp lý quan trọng khi có tranh chấp.
• Năng lực hành vi và ý chí tự nguyện của các bên: Hợp đồng bảo hiểm chỉ có hiệu lực khi các bên ký kết có đầy đủ năng lực hành vi dân sự. Hơn nữa, ý chí của các bên phải hoàn toàn tự nguyện, không bị nhầm lẫn, lừa dối, cưỡng ép hoặc đe dọa. Nếu một trong các bên chứng minh được rằng mình ký kết hợp đồng dưới tác động của những yếu tố này, hợp đồng có thể bị vô hiệu.
• Trong trường hợp xảy ra tranh chấp xoay quanh việc khai báo rủi ro, cần phân biệt rõ cơ chế hủy bỏ hợp đồng với vô hiệu hợp đồng. Nếu doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài cố ý không thực hiện nghĩa vụ cung cấp thông tin hoặc cung cấp thông tin sai sự thật nhằm giao kết hợp đồng bảo hiểm thì bên mua bảo hiểm có quyền hủy bỏ hợp đồng bảo hiểm theo quy định tại Điều 22 của Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022. Đây là cơ chế khác với việc tuyên bố hợp đồng vô hiệu, vốn liên quan đến các điều kiện cơ bản khi giao kết hợp đồng.

Dịch vụ luật sư tư vấn và giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm

Chuyên tư vấn luật cung cấp dịch vụ tư vấn và giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm nhanh chóng, hiệu quả và đảm bảo quyền lợi hợp pháp. Dịch vụ được thực hiện bao gồm:

• Tư vấn pháp lý chuyên sâu điều khoản hợp đồng bảo hiểm.
• Hỗ trợ review hợp đồng bảo hiểm tài sản.
• Tư vấn về yêu cầu bồi thường từ bên có lỗi gây ra vô hiệu hợp đồng
• Hỗ trợ đàm phán với bên còn lại trong vụ tranh chấp hợp đồng bảo hiểm
• Hướng dẫn thu thập hồ sơ, tài liệu, chứng cứ giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm.
• Tham gia phiên tòa với tư cách đại diện theo ủy quyền giải quyết tranh chấp, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự.

Đội ngũ luật sư cam kết mang đến các giải pháp tối ưu, bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của Quý khách hàng.

>>> Xem thêm: Dịch vụ tư vấn và giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm

Câu hỏi thường gặp về hợp đồng bảo hiểm tài sản vô hiệu

Dưới đây là những câu hỏi thường gặp và giải đáp về hợp đồng bảo hiểm tài sản vô hiệu. Quý khách hàng có thể tham khảo

Hệ quả pháp lý khi một hợp đồng bảo hiểm tài sản bị tuyên vô hiệu là gì?

Khi hợp đồng bị tuyên vô hiệu, nó không làm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm giao kết. Các bên phải khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Bên có lỗi trong việc làm cho hợp đồng vô hiệu mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.

Cơ sở pháp lý: Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015, khoản 2 Điều 25 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022

Thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng bảo hiểm vô hiệu được quy định là bao lâu?

Thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố hợp đồng vô hiệu là 02 năm, tính từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Tuy nhiên, đối với các hợp đồng vô hiệu do có mục đích, nội dung vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội, vô hiệu do giả tạo thì không bị giới hạn bởi thời hiệu này.

Cơ sở pháp lý: Điều 132 Bộ luật Dân sự 2015

Nếu bên mua biết rủi ro chắc chắn sắp xảy ra nhưng sự kiện bảo hiểm chưa diễn ra tại thời điểm giao kết thì hợp đồng có vô hiệu không?

Hợp đồng này sẽ vô hiệu. Bảo hiểm là cơ chế chia sẻ rủi ro đối với những sự kiện ngẫu nhiên, không chắc chắn. Việc giao kết hợp đồng khi biết chắc chắn tổn thất sẽ xảy ra là vi phạm nguyên tắc trung thực tuyệt đối và được xem là hành vi gian lận nhằm trục lợi.

Cơ sở pháp lý: khoản 2 Điều 22 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022

Kết luận

Trên đây là bài viết hướng dẫn Quý khách hàng về quy định hợp đồng bảo hiểm tài sản vô hiệu. Nếu Quý khách hàng có bất kỳ thắc mắc nào hoặc muốn được tư vấn và giải đáp hãy liên hệ với Chuyên tư vấn luật qua hotline 1900636387 để được nhận hỗ trợ pháp lý nhanh nhất.